Πώς η CIA προσπάθησε να διασπάσει τον κομμουνισμό χρηματοδοτώντας λογοτεχνικά περιοδικά

Καραγκιόζ μπερντέ

Κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου η CIA κήρυξε σιωπηρό πόλεμο στα κομμουνιστικά καθεστώτα. Το 1973, ο Αουγούστο Πινοσέτ μετά από πραξικόπημα, ανέτρεψε την εκλεγμένη σοσιαλιστική κυβέρνηση του Σαλβαδόρ Αγιέντε. Ακολούθησε μια περίοδος δικτατορία 17 χρόνων, με βασανισμούς, εκτελέσεις και αιχμαλωσίες. Η CIA υποδαύλισε το πραξικόπημα εμμέσως και υποστήριξε την μεταγενέστερη πολιτική ιδεολογικά και πρακτικά υπό τις οδηγίες του τότε προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον.

Το εν λόγω πραξικόπημα ήταν μια από τις πολλές παρεμβάσεις της CIA αποσκοπώντας στο να πλήξει και να διασπάσει τον κομμουνισμό και η δράση της επεκτάθηκε ακόμα πιο επιθετικά όταν άρχισε να χρηματοδοτεί νέους ανερχόμενους συγγραφείς δημιουργώντας μια καλλιτεχνική προπαγανδιστική στρατηγική με λογοτεχνικούς πυλώνες ανά τον κόσμο, από την Ουγκάντα μέχρι την Λατινική Αμερική. Οι μεταπολεμικές αναφορές που κατέκλυσαν σελίδες από διάσημα περιοδικά όπως το Partisan Review και το The Paris Review τη δεκαετία του 50 δεν ήταν προϊόντα της CIA σε πρώτη φάση, ωστόσο ενίσχυε οικονομικά και οργάνωνε παρασκηνιακά τη διάδοση τέτοιων ιδεών, εν γνώσει των ίδιων των εκδοτών (ο συνιδρυτής του Paris Review ειδικότερα ήταν στέλεχος της CIA).

Η Υπηρεσία χρησιμοποίησε ανθρώπους που ο λαός τους θεωρούσε προσκείμενους στον κομμουνισμό. Χρηματοδοτούσε κρυφά συγκεκριμένα γκρουπ αποτελούμενα από φιλελεύθερους και αριστερόστροφους συγγραφείς και εκδότες, οι οποίοι επανδρώνονταν για να εγγυηθούν ότι οι αντικομμουνιστικές ιδέες δεν εκφράζονταν μόνο από αντιδραστικές φωνές. Όπως αναφέρει ο Τομ Μπράντεν, πρώην πράκτορας της CIA, οι σοσιαλιστές της δεκαετίας του 50 ήταν οι μόνοι που ενδιαφερόταν για την πάταξη του κομμουνισμού και είναι αξιοσημείωτο ότι πολλοί Αμερικάνοι δεν τους θεωρούσαν καλύτερους από τους κομμουνιστές.

Η CIA χρηματοδότησε και προώθησε συγγραφείς όπως ο Gabriel Garcia Marquez (που αργότερα φαίνεται να το μετάνιωσε, ενώ τα χειρόγραφραφα του σε αρκετές περιπτώσεις πρωτο-διαβάζονταν από τον ίδιο τον Φιντέλ Κάστρο), ο Richard Wright και ο Ernest Hemingway, ενώ πολλοί από τους ιδρυτές του προπαγανδιστικού προγράμματος ήταν λόγιοι άνθρωποι της λογοτεχνίας.

Όσοι φιλελεύθεροι ήταν της εμπιστοσύνης της CIA έβλεπαν ότι οι Σοβιετικοί στο Βερολίνο προσέλκυαν πληθώρα ανθρώπων από άλλους κλάδους για να δουν τις ταινίες του και τις εκδηλώσεις τους. Έβλεπαν ότι η κουλτούρα ήταν ένα σύγχρονο όπλο και ήταν έτοιμοι να επιδιώξουν ακόμα και ένα υπουργείο τεχνών. Ο μόνος τρόπος για να υλοποιήσουν κάτι τέτοιο ήταν τα μαύρα χρήματα της CIA.

Ο Μακκαρθισμός δέσποζε εκείνη την εποχή και η λιγότερο εκλεπτυσμένη αντιστασιακή κοινότητα που εκπροσωπούσε μικρές πολιτείες και πόλεις ήταν καχύποπτη γύρω από την κουλτούρα, την πρωτοπορία, τα περιοδικά και τους διανοούμενους. Οι πράκτορες της τέως OSS -που μετονομάστηκε σε CIA- που είχαν απορροφηθεί από πανεπιστήμια της Άιβι Λιγκ, έβλεπαν τα πράγματα διαφορετικά.

Η καλλιτεχνική χειραγώγηση επηρέασε περιοδικά όπως το Λονδρέζικο Encounter, το Ιαπωνικό Jiyu, το Λατινοαμερικάνικο Mundo Nuevo, το γερμανικό Der Monat, το σοσιαλιστικό New Leader κλπ.

Ο ρόλος που διαδραμάτισε η CIA στην μεταπολεμική λογοτεχνία καταπάτησε την αντιαποικιακή και διαμαρτυρόμενη ρητορική που απέπνεαν πολλά βιβλία, αλλοιώνοντας το καλλιτεχνικό ανάγλυφο και θέτοντας το ερώτημα αν οι τέχνες και οι καλλιτέχνες θα ήταν περισσότερο ειλικρινείς και επαναστατική εν απουσία της CIA, χωρίς ο αναγνώστης να στερηθεί την μοναδικότητα της απερίφραστης δημιουργίας.

Το Congress for Cultural Freedom προσέγγισε και μουσικούς τζαζ όπως ο Λουι Άρμστρονγκ και ο Ντέιβ Μπρούμπεκ προβάλλοντας τους ως πρεσβευτές καλής θέλησης και επιπρόσθετα χρηματοδότησε εκθέσεις εξπρεσιονιστών.

Ο μεταπολεμικός κόσμος όφειλε να γνωρίσει μια φαινομενικά ανθηρή εκδοχή του ελεύθερου τύπου, των τεχνών και της λογοτεχνίας, ευνοώντας τον πειραματισμό, τις φιλοσοφικές και πολιτικές συζητήσεις. Έχοντας υπόψη το ιστορικό και την αποκάλυψης της καλλιτεχνικής χάλκευσης, οι προοπτικές και οι πτυχές των τεχνών που έγιναν αντικείμενο εξερεύνησης, αμφισβητήθηκαν.

Ευχαριστούμε την ιστοσελίδα http://thegreekshorts.eu

για την παραχώρηση του άρθρου

Facebook Comments
Χρυσάνθη Καραδεμιρτζόγλου

Γεννημένη στο μικρό Μόντε Κάρλο της Ελλάδος (Καβάλα). Πιστεύω και μη, ότι έρχεται στο δρόμο μου το εξετάζω λεπτομερώς. Σκορπιός με ωροσκόπο Υδροχόο (άσχετο αλλά συγκεκριμένο) δεν πιστεύω στην τύχη.